Nhớ lại lần bão đổ bộ vào quê tôi, trước đó vài ngày, bầu trời vẫn trong xanh, nắng vàng như thường lệ. Nhiều người rất bất ngờ trước sự yên bình ấy. Vậy mà chỉ sau một đêm, cơn bão đã quét qua và để lại những hậu quả nặng nề. Điều gì đã khiến bầu trời trở nên dịu dàng đến vậy trước khi cơn thịnh nộ của thiên nhiên bùng phát? Các bạn hãy cùng mình tìm hiểu tại sao trước khi bão bầu trời thường bình yên, có nắng và oi bức qua bài viết dưới đây nhé!
Bão được hình thành như thế nào?
Điều kiện cần thiết để hình thành bão
Nhiệt độ và độ ẩm
Bão thường hình thành trên các vùng biển có nhiệt độ nước từ 26-27°C trở lên. Nhiệt độ cao này giúp nước biển bốc hơi nhanh chóng, tạo ra một lượng lớn hơi nước trong không khí. Khi hơi nước này ngưng tụ, nó sẽ giải phóng năng lượng, góp phần làm tăng cường độ của bão.
Động lực tạo xoáy
Sự hình thành bão cũng cần có lực xoáy đủ mạnh. Hiệu ứng Coriolis, do sự quay của Trái Đất, giúp tạo ra các xoáy thuận. Để bão phát triển, cần có độ đứt gió (sự thay đổi của tốc độ và hướng gió theo chiều cao) thấp, nhằm tạo điều kiện cho các luồng không khí nóng ẩm bốc lên và hình thành xoáy.
Quá trình hình thành bão
Quá trình hình thành bão bắt đầu khi nước biển ở nhiệt độ cao, thường trên 26 độ C, làm cho không khí trên bề mặt biển nóng lên và bay hơi. Khi luồng không khí ẩm này bốc lên cao, nó bắt đầu nguội đi, khiến hơi nước ngưng tụ thành các giọt nước nhỏ, tạo thành mây. Quá trình ngưng tụ này giải phóng nhiệt ẩn, làm tăng nhiệt độ của không khí xung quanh và khiến không khí này tiếp tục bốc lên. Trong khi đó, không khí lạnh từ xung quanh bị hút vào để thay thế không khí đã bốc lên, tạo ra một vòng tuần hoàn. Khi vòng tuần hoàn này tăng cường, nó bắt đầu quay quanh một trung tâm áp suất thấp do hiệu ứng lực Coriolis của trái đất. Nếu điều kiện thuận lợi, vòng quay này ngày càng mạnh mẽ, hình thành nên một cơn bão.
Bão có thể phát triển mạnh mẽ với cấu trúc rõ ràng, bao gồm mắt bão, thành mắt bão và hoàn lưu bão. Cơn bão sẽ di chuyển theo hướng gió và dòng hải lưu, có thể gây ra thiệt hại lớn nếu đổ bộ vào đất liền.
Sự khác biệt giữa bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ)
Cường độ gió
- Áp thấp nhiệt đới: Có sức gió mạnh nhất từ cấp 6 đến cấp 7, tương đương với tốc độ gió từ 39 đến 61 km/h. ATNĐ có thể gây ra gió giật nhưng không mạnh như bão.
- Bão: Có sức gió mạnh nhất từ cấp 8 trở lên, với tốc độ gió từ 63 km/h trở lên. Bão thường được phân loại theo thang bậc khác nhau, như thang đo Saffir-Simpson để đánh giá mức độ nguy hiểm của bão dựa trên tốc độ gió, bao gồm bão mạnh (cấp 10-11), bão rất mạnh (cấp 12-15) và siêu bão (cấp 16 trở lên). Nếu tốc độ gió đạt hoặc vượt mức 119 km/h, nó được phân loại thành siêu bão.
Cấu trúc
- Áp thấp nhiệt đới: Thường có cấu trúc đơn giản hơn, không có mắt bão rõ ràng. Sự tổ chức của gió và mưa không mạnh mẽ như trong bão.
- Bão: Có cấu trúc phức tạp hơn, bao gồm các dải mưa ở rìa ngoài, mắt bão nằm ở chính giữa và thành mắt bão bao quanh. Mắt bão là khu vực có gió nhẹ hoặc không có gió, trong khi xung quanh là những cơn gió mạnh.
Phạm vi ảnh hưởng
- Áp thấp nhiệt đới: Phạm vi ảnh hưởng nhỏ hơn so với bão. Tuy nhiên, ATND cũng có thể gây mưa lớn và lũ lụt ở một số khu vực, đặc biệt nếu kéo dài trong nhiều ngày.
- Bão: Phạm vi ảnh hưởng của bão thường rất rộng, bao gồm cả vùng biển và đất liền.
Tác động và thiệt hại
- Áp thấp nhiệt đới: Mặc dù không mạnh như bão, nhưng ATNĐ vẫn có thể gây ra mưa lớn, lốc xoáy và gió giật, gây thiệt hại cho nông nghiệp, cơ sở hạ tầng và có thể dẫn đến lũ lụt .
- Bão: Với sức gió mạnh và cấu trúc phức tạp, bão thường gây ra thiệt hại lớn hơn, bao gồm lũ lụt nghiêm trọng, gió bão phá hủy và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.
Lý giải nguyên nhân tại sao trước khi bão bầu trời thường bình yên, có nắng và oi bức?
Trước khi một cơn bão đổ bộ, bầu trời thường có vẻ rất bình yên, thậm chí có nắng và không khí trở nên oi bức. Hiện tượng này xảy ra do sự tương tác phức tạp của các yếu tố thời tiết cũng như sự chuyển động của không khí trong quá trình hình thành và di chuyển của cơn bão. Để hiểu rõ hơn, cần xem xét các yếu tố như áp suất khí quyển, sự bốc hơi nước và cách không khí di chuyển.
Đầu tiên, khi một cơn bão chuẩn bị đến gần, nó tạo ra một vùng áp suất rất thấp tại trung tâm, gọi là mắt bão. Ở khu vực xung quanh mắt bão, áp suất không khí giảm dần, làm cho các khối không khí từ bên ngoài di chuyển vào trung tâm để lấp đầy vùng áp suất thấp này. Quá trình này khiến không khí bị nén lại ở khu vực ngoại vi của bão, làm tăng nhiệt độ và độ ẩm. Vì vậy, khu vực trước khi bão đến thường cảm thấy rất nóng và oi bức do không khí bị nén và lượng hơi nước cao trong không khí.
Thứ hai, khi không khí bốc hơi từ các bề mặt nước như biển và đại dương, nó mang theo nhiều độ ẩm và nhiệt năng. Trước khi bão thực sự đổ bộ, sự bốc hơi mạnh mẽ này làm tăng cường độ ẩm và cảm giác oi bức trong không khí. Tuy nhiên, bầu trời lúc này có thể vẫn trong xanh và ít mây, vì các đám mây chủ yếu tập trung ở trung tâm của cơn bão, trong khi các khu vực bên ngoài vẫn còn tạm thời yên bình.
Cuối cùng, hiện tượng bình yên trước bão có thể được lý giải do sự chênh lệch áp suất giữa các khu vực. Khi cơn bão chưa đến gần, luồng không khí ở tầng trên cao vẫn khá ổn định, không có sự xáo trộn mạnh mẽ. Điều này tạo cảm giác bầu trời yên tĩnh, thậm chí nắng và không có gió mạnh. Nhưng thực chất, đó là dấu hiệu của một cơn bão đang tiến gần và sắp gây ra những biến đổi lớn về thời tiết.
Mắt bão là gì? Tại sao nói mắt bão là nơi bình yên nhất?
Mắt bão là khu vực trung tâm của một cơn bão, nơi có áp suất khí quyển thấp nhất, thường thấp hơn so với áp suất bên ngoài đến khoảng 15%. Đây là một vùng không gian hình tròn, có đường kính khoảng 30-65 km, tùy thuộc vào kích thước và cường độ của cơn bão.
Bên trong mắt bão, thời tiết thường rất khác biệt so với những khu vực xung quanh. Trái ngược với các khu vực có mưa lớn, gió mạnh và hỗn loạn của bão, mắt bão lại là nơi yên tĩnh nhất, ít gió và thậm chí có thể có bầu trời quang đãng.
Nguyên nhân khiến mắt bão là nơi bình yên nằm ở cấu trúc và cơ chế hoạt động của bão. Xung quanh mắt bão là thành bão (eye wall), nơi có tốc độ gió cao nhất và mưa to nhất do không khí bị đẩy lên cao, làm cho các đám mây dày đặc và giông bão hình thành. Tuy nhiên, tại trung tâm của bão, không khí di chuyển theo chiều dọc từ trên cao xuống dưới, tạo ra một quá trình gọi là sự suy thoái không khí (subsidence). Khi không khí hạ xuống, nó trở nên khô và ổn định hơn, tạo ra vùng yên tĩnh, ít mây và ít gió.
Ngoài ra, do không khí trong mắt bão di chuyển xuống dưới và áp suất ở đây rất thấp, sự chuyển động ngang của gió cũng trở nên yếu đi. Điều này khiến gió trong mắt bão hầu như không có hoặc chỉ có gió nhẹ. So với các khu vực ngoài thành bão, nơi mà gió có thể đạt tốc độ hàng trăm km/h, mắt bão tạo ra cảm giác yên bình và tĩnh lặng hơn rất nhiều.
Tuy nhiên, sự bình yên của mắt bão chỉ mang tính tạm thời và nguy hiểm. Khi mắt bão di chuyển qua, người ta có thể cảm nhận thời tiết cải thiện, nhưng ngay sau đó, thành bão phía sau sẽ ập đến với sức gió mạnh và mưa lớn. Điều này thường gây ra sự chủ quan, khiến nhiều người không chuẩn bị đủ trước những đợt gió mạnh tiếp theo khi thành bão thứ hai tấn công.
Kết luận
Như vậy, sự yên bình bất thường trước khi bão đến là một hiện tượng tự nhiên có thể giải thích bằng các quy luật khí tượng. Đó là kết quả của quá trình hình thành và phát triển của cơn bão. Hiểu rõ hơn về hiện tượng này giúp chúng ta có thể chủ động hơn trong việc phòng tránh thiên tai.
Không chỉ trong tự nhiên, mà trong cuộc sống, chúng ta cũng thường bắt gặp những khoảnh khắc yên bình trước khi những biến cố lớn xảy ra. Đó có thể là một lời nhắc nhở chúng ta luôn sẵn sàng đối mặt với những thử thách phía trước.
